Aleksander Janta

ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie

Aleksander Janta-Połczyński na świat przyszedł w Poznaniu 11 grudnia 1908 roku. Matka Helena z Juraszów, ojciec Stanisław Janta-Połczyński, lekarz z rodziny, której historia liczy siedem wieków. Udokumentowana historia rodziny sięga do Macieja Janty-Połczyńskiego stolnika inflanckiego z nominacji króla Augusta III.
Można napisać iż mógłby być patronem "najmitów". Podróżnik i reporter o niespożytej energii. Utalentowany poeta i propagator polskiej sztuki i literatury na całym świecie. Wielki bibliofil, którego kolekcja trudna jest do określenia, głównie z powodu niezwykłości "Białych Kruków" jakie udało mu się zgromadzić na emigracji w USA. W czasie II Wojny Światowej był korespondentem wojska polskiego na zachodzie. Odznaczony Krzyżem Walecznych i dwukrotnie Croix de Guerre.
W swoich podróżach reporterskich dwukrotnie okrążył glob przed wybuchem II wojny światowej. Przeprowadził wywiady z takimi osobistościami jak: A. Guide, T Dreiser, T. Mann, M. Gandhi, R. Tagore, C. Chaplin, W. Sikorski, I. Paderewski czy Cesarz Chin Pu-I i prezydenci US. W 1948 roku Ksawery Pruszyński ofiarował Jancie swoją "Karabelę z Meschedu" z następującą dedykacją: "Mej kochanej Jancie, Reyowi reportażu polskiego, na wspomnienie jego gościny w Gandawie - Ksawery 11 XI".
Janta zadebiutował w 1928 roku reportażem w poznańskim magazynie dla myśliwych. Od tej debiutanckiej publikacji ruszyła lawina druków jakie składają się dzisiaj na jego ogromny dorobek. Wydał drukiem 23 tomy poezji, 10 tomów reportaży, 2 dramaty, 3 powieści, 7 tomów esejów, 4 pozycje w języku angielskim w tym zupełnie niezwykłą "A History of nineteenth Century American-Polish Music with annotated Bibliography and Illustrations". W sumie było tego 63 pozycje książkowe i ponad 1.5 tys. publikacji prasowych w różnych językach i różnych miejscach na świecie.
Był prezesem Stowarzyszenia Polskich Klubów Kulturalnych w Buffalo, działał w Fundacji Kościuszkowskiej, prowadził sławny antykwariat na całą Amerykę z polskimi książkami w Nowym Jorku. Organizował komitet "powrotu skarbów wawelskich do Polski". Był w Buffalo przez czas jakiś właścicielem wytwórni pierogów. W tym samym Buffalo wystawił po angielsku "Dziady" i "Konrada Walenroda". Aktywność Janty w zabieganiu o postrzeganie Polski i jej dorobku nie ma równych do dnia dzisiejszego na terenie nie tylko Ameryki. Był wielkim znawcą i kolekcjonerem Conradianów i Chopinianów. Miał kolekcję niebywałą. Można było w niej znaleźć rzeczy najczęściej uznane za zaginione, lub po prostu nie notowane w bibliografiach czy kolekcjach istniejących.
Los emigranta wiernemu swojej kulturze i swojemu powołaniu to los Janty. Potrafił Janta zrobić z tego niedościgniony wzór do naśladowania dla wszystkich Najmitów.
Zmarł w szpitalu w Southampton 19 sierpnia 1974 roku, co nazajutrz obszernie opisał nowojorski "The New York Times". W rok poźniej urna z prochami została wmurowana w katakumbach warszawskich Powązek i opatrzona mottem z Norwidowego wiersza:

Z rzeczy tego świata ostaną tylko dwie
Dwie tylko: poezja i dobroć, i więcej nic

Więcej o Jancie można dowiedzieć się z opracowań monograficznych o nim:

1. Janta - człowiek i pisarz. Praca zbiorowa pod red. J. R. Krzyżanowskiego, wyd. PFK Londyn, 1982
2. Szkice o literaturze emigracyjnej, M. Danielewicz-Zielińska, Instytut Literacki, Paryż 1978
3. The History of Polish Literature, Cz. Miłosz, The Macmillan Company, New York, 1969
4. Dalekie drogi literatury polskiej, M. Stępień, Wyd. Literackie, Kraków 1989
5. Literatura Polska na Obczyźnie, T. Terlecki. Londyn 1964-65
6. Aleksander Janta-Połczyński Ballada o wiecznym szukaniu, F. Palowski, PWN Warszawa - Kraków 1990
7. Wszystkie strony świata są moje. F.Palowski wydane przez przyjaciół w Krakowie 1998

Mieczysław "Mietko" Rudek