Następny dzień nosił w kalendarzu znamienną datę 7go grudnia, 1941 roku... Kilaknaście godzin po jego rozpoczęciu się w barakach magadańskiego łagru, w innej części świata zaistniały historyczne wypadki, wielkiej wagi, które stały się zwrotnym punktem w historii Drugiej Wojny Światowej... W dniu tym bomby japońskie spadły na amerykańską zatokę Pearl Harbour... Również w Magadanie ktoś podjął decyzję, która stała się powodem dramatycznej zmiany w życiu polskich więźniów, co z rozpoczęciem się dnia pracy było dla nich jeszcze tajemnicą.
Dla Stanisława i jego współtowarzyszy dzień ten stał się także pamiętnym dla innej, chociaż mniejszej w swoim znaczeniu przyczyny. Po raz pierwszy od rozpoczęcia się zimy temperatura spadła poniżej krytycznego poziomu 65 stopni poniżej zera, co pozwalało więźniom na pozostanie w barakach. Wszystkie brygady pozostały w obozie, poza jedyną grupą do której należał Stanisław. Nikt nie wiedział co było przyczyną tego i nikt nie starał się robić domysłów. Taka była wola jednego z komendantów obozu i do niej należało się dostosować.
Arktyczne zimno, wciągane przez zasłonę na twarzy, drażniło jego nozdrza, lodowaty wiatr przenikał jego łachy, a suchy zamarznięty śnieg dziarstko skrzypiał pod jego szmacianymi burkami. Z chwilą wyjścia na zewnątrz młody Polak odrazu wyczuł, że z wszystkich dotychczasowych dni kołymskiej zimy, ten był najzimniejszy i najtrudniejszy do przetrzymania. W nim zaczęła budzić się myśl przeciwdziałania tym warunkom natury. Walka o życie jest koniecznością - tak mu sugerował zdrowy rozsądek.
Tym razem, ani ulice miast, ani magazyny żywnościowe, ani skład drzewa nie były miejscem pracy dla brygady. Wprawdzie kazano im wstąpić do budki z narzędziami przy magazynie opałowym ale jedynie dlatego, aby pobrać łopaty. Stamtąd, idąc wzdłuż toru kolejowego weszli do szerokiej doliny, gdzie gruba warstwa śniegu na torze jeszcze nie była tknięta łopatą. Przed więźniami leżało ciężkie zadanie dnia - odrzucanie śniegu w mrozie i zimnie na otwartej przestrzeni.
Więźniowie z miejsca zapalili ognisko z gałęzi pobliskich krzaków kosodrzewiny. Sam bojec cofnął się około stu metrów wstecz wzdłuż torów do samotnie stojącej budki, jaka chroniła go od wiatru i mrozu. Jej położenie dawało mu idealny wgląd w rejon pracy oraz całkowitą kontrolę nad pracującymi więźniami. Nikt z nich nie mógł opuścić rejonu bez przejścia obok jego budki z dymiącym kominkiem.
Niedługo po odejściu bojca do schroniska, Stanisław zauważył, że myśl ucieczki z pracy nie była jego wyłączną intencją. Od grupy więźniów oderwała się szara postać człowieka i wolnym krokiem oddalała się w kierunku krzaków kosodrzewiny, rosnącej po zboczach doliny. Przez pewien czas tylko część jego szarego ubrania ukazywała się tu i ówdzie z pośród śniegiem przysypanych krzaków. Chociał ta ekapada odbyła się na oczach całej brygady, strażnik ulokowany w budce tego nie zauważył. On pewny tego, że nikt nie może uciec z pracy musiał skierować swoją uwagę ku rzeczom lub sprawom bardziej istotnym dla niego.
Widok tej ucieczki pobudził Stanisława do podjęcia podobnej próby. Idąc śladami swego poprzednika, dotarł do tej samej linii krzewów i pod ich osłoną skierował swoje kroki w kierunku domów na horyzoncie. Tuż przed dojściem do miasta obaj uciekinierzy zeszli się razem. Młody człowiek rozpoznał w osobie swego towarzysza polskiego więźnia znanego mu pod imieniem Henryka. Odtąd ucieczka stała się wspólną wyprawą, aczkolwiek każdy z nich miał inny plan odnośnie ogrzania się i zdobycia żywności.
Rejon miasta w którym obaj się znaleźli był z grubsza znany Stanisławowi jeszcze z czasów jego pracy w magazynie opałowym. Już od chwili wyjścia z kosodrzewiny widział domek staruszki, która raz uraczyła go pamiętnym kawałkiem białego chleba. Tam postanowił skierować swoje pierwsze kroki w nadzieji, że conajmniej ogryzki chleba będą jego zdobyczą tego dnia.
Henryk natomiast znał rejon miasta bliżej jego centrum. Tam przy jakiejś okazji zrobił znajomości wśród pracowników jadłodajni dla streżków, gdzie za zmywanie naczyń otrzymywał ogryzki z chleba. Za jego namową Stanisław przyjął plan towarzysza za bardziej opłacalny, ale nie zamierzał rezygnować z wizyty u staruszki. Na jego pukanie drzwi lekko się uchyliły i ręka kobieca podała mu kawałek chleba. Jego współtowarzysz wyrwał mu chleb z ręki i zaczął pożerać pełnymi kęsami. Głodny człowiek usprawiedliwial się z tego uczynku i przyrzekł zwrócić równowartość po pracy w jadłodajni.
Do następnego źródła możliwego zdobycia żywności trzeba było przejść szereg ulic, którymi strażnicy wracali do koszar z nocnej służby. Dwukrotnie udało się im ujść uwagi powracających bojców, lecz za trzecią razą stali się ofiarami własnej nieuwagi. Kryjąc się za węgłem jednego z domów, nagle usłyszeli potężny ludzki głos tuż nad nimi:
"Pastoj!... Pastoj!... bo budu strelać!"
Ponad sobą, na wysokości strażniczej wieżyczki, ujrzeli bojca z karabinem wymierzonym w ich stronę. Natychmiast potem odezwał się przenikliwy sygnał gwizdka celem zaalarmowania wartowni w obozie. Teraz obaj zrozumieli, że znaleźli się w okolicy żeńskiego obozu i przez własną nieuwagę zostali wykryci przez strażnika. Niedługo potem obozowy patrol zabrał ich na wartownię, gdzie przez godzinę lub dłużej kazano im czekać w pomieszczeniu, przypominającym poczekalnię.
Załatwienie sprawy uciekinierów widocznie wymagało dłuższego czasu. To samo w sobie było dobroczynne w skutkach dla obu Polakóww. W ciepłym pomieszczeniu mogli odtajać z zimna. Władze więzienne nie zapomniały o z biegłych pracownikach. Po pewnym czasie w poczekalni zjawił się uzbrojony strażnik, który kazał dwójce uciekinierów iść razem z nim.
Droga, którą ich prowadzono, wiodła do centrum miasta, gdzie mieściły się urzędy władców Kołymy. Po dojściu do jednego z budynków musieli poczekać chwilę na dworze, zanim jakiś urzędnik otworzył wejściowe drzwi i wpuścił ich do wnętrza. Znowu długie czekanie w jakiejś sali, przeciwko czemu uciekinierzy wcale nie oponowali. Wewnętrzne ciepło było lepszą alternatywą niż borykanie się z zimnem i śniegiem nazewnątrz.
Po kilkunastu minutach drzwi przyległej kancelarii otworzyły się i przed nimi ukazał się umundurowany urzędnik o wyższej randze oficera NKWD. Człowiek ten ostrym głosem kazał im wejść do jego kancelarii i usiąść na dwóch krzesłach przed jego biurkiem. Na głównej ścianie wisiał portret Stalina, na dalszym planie widniała podobizna Lenina, czerwona gwiazda i wizerunki pomniejszych dygnitarzy sowieckich.
Na bocznej ścianie wisiała duża mapa Kołymy, poznaczona setkami czerwonych szpilek z napisami, które w zrozumieniu Stanisława oznaczały położenia łagrów przy kopalniach złota. Wszystkie szpilki były ugrupowane wzdłuż pewnych tras, z których najbardziej widoczną była linia prowadząca na północ od Magadanu do Oceanu Lodowatego. Gdzieś wśród tych napisów była kopalnia złota "Pionier", gdzie polski więzień spędził lato, pracując dla dobra swoich prześladowców. Jednak krótki rzut oka nie pozwolił mu na rozpoznanie szczegułów olbrzymich terenów zimnego kraju Kołymy.
Po usadowieniu się na wygodnym fotelu urzędnik z miejsca podniósł głos do więźniów. Co chwila padały przycinki pod adresem takich pasożytów jak oni, którzy sabotują wysiłek narodu prowadzącego wojnę z faszystami. Później jego mowa przyjęła formę propagandową na temat aliansu między narodami w którym Polska była też stroną w wojnie. W pewnym momencie oficer podjął gazetę z biurka, rozłożył ją przed więźniami i wskazał na krótki paragraf w lewym dolnym rogu rozłożonej gazety.
"Smatri!" oficer wołał w podnieceniu, "wasz generał Sikorski jest w Moskwie i rozmawia z towarzyszem Stalinem na temat stworzenia Polskiej Armii na terenie Związku Sowieckiego."
Po pokazaniu tej wiadomości oficer krzyczał w dalszym ciągu i nazywał dwóch uciekinierów wrogami sowieckiego systemu, ale te słowa już nie docierały do Stanisława. Wizyta polskiego przewódcy w Moskwie całkowicie pochłonęła jego uwagę. Nawet przy słabej znajomości języka rosyjskiego on mógł doczytać się reszty z poszczególnych słówek i powiedzeń.
"Jeśli Gen. Sikorski rozmawia ze Stalinem, to sprawa zwolnienia polskich więźniów musi być na ich agendzie rozmowy. Logicznie w ramach tego samego tematu mieści się ewentualne zwolnienie więźniów z 10go OŁPu," młody Polak rozumował pozytywnie na swoją korzyść.
Ta elektryzująca wiadomość z miejsca nim wstrząsnęła i zmieniła jego pogląd na sytuację jego i całej polskiej grupy w obozie. W końcowej fazie swojej mowy oficer sowiecki wydawał się być bardziej przyjaznym, eskortujący strażnik stwarzał pozory większej wyrozumiałości i nawet zimno nie było tak dokuczliwe jak we wcześniejszych godzinach porannych.
Jednak twarda i przykra rzeczywistość nie znikła z horyzontu życia dwóch uciekinierów. Kiedy po powrocie do pracy pierwszy z nich, Stanisław, doszedł na wysokość strażnika jego brygady, ciężar jego kolby wylądował na jego plecach. Nie czekając na następne uderzenie młody Polak skoczył w śnieg i obszedł dookoła krzyczącego bojca. Henryk, natomiast, otrzymał całą porcję przekleństw, krzyku i bicia.
Mimo wyraźnego zakazu strażnika, Stanisław podszedł do grupy Polaków przy ognisku i wymamrotał do pierwszego z nich:
"Generał Sikorski był dwa dni temu w Moskwie i omawial sprawę Polskiej Armii w Rosji."
"Skąd ty to wiesz?" padło pytanie.
"Czytałem w gazecie," młody więzień odpowiedział.
"Czy na pewno...?"
"Na pewno... na pewno," pytany powtórzył głośniej.
Niezwłocznie nastąpiło ożywienie w całej grupie. Szmatami okręcone twarze odwracały się jedna do drugiej, aby podzielić się wiadomością. W każdym z nich obudziła się nadzieja opuszczenia łagru i wyjazdu do Polskiej Armii organizującej się na terenie sowieckiego imperium.
Jednak, gdy wszyscy delektowali się niespodziewaną informacją, nad Henrykiem i Stanisławem wciąż wisiała groźba karceru za ucieczkę z pracy. Chyba, że bojec okazałby wyrozumiałość i uznałby bicie kolbą za wystarczającą karę. Może też w tym zimnym dniu on byłby skłonny do przeoczenia całego incydentu.
Bojec jednak był innego zdania. Jeszcze przed wejściem do bramy obozowej odstawił obu uciekinierów na bok i wprowadził ich do przejścia pod dachem wartowni. Zostawiwszy tam więźniów, sam wszedł do środka dla rozliczenia się z powierzonej mu brygady. W tej sytuacji Stanisławowi nadarzała się idealna okazja do ucieczki z wartowni, a tym samym z rąk strażnika.
Bez namysłu pchnął drzwi i wskoczył między więźniów wchodzących do obozu przez bramę. Obecność więźniów na podwórku i ciemność wieczora były jak najbardziej sprzyjącymi elementami w ucieczce. Bojec zauważył zniknięcie więźnia i natychmiast puścił się w pogoń, wołając głośno:
"Zatrzymać go! Zatrzymać go!"
Tę przysługę zrobił mu brygadier grupy Stanisława.
Uciekinier, zmuszony do powrotu, stanął ponownie w przejściu pod dachem wartowni. Stamtąd razem z Henrykiem został odprowadzony do naczelnika łagru. Krótka odprawa, trochę krzyku i po pięć dni karceru dla każdego. Strażnik odprowadził ich do wartowni do tego samego przejścia i pozostawił ich pod opieką innego urzędnika. Niespodziewanie drzwi od strony podwórka lekko się uchyliły i w nich ukazała się twarz Słuckiego, wołająca podnieconym głosem do Stanisława:
"Ciebie wyczytano na wolność... Oddaj mi moje rękawice, które pożyczyłem ci dziś rano..."
"Co tyś powiedział?"
"Mówiżem ci... ciebie wyczytali na wolność. Oddaj mi moje rękawice," Słupski powtórzył.
Magiczne słowo "wolność" podziałało na młodego więźnia niczym prąd elektryczny. Nie zważając na Słuckiego, Henryka i strażnika, młody człowiek skoczył z całym impetem do drzwi, pchnął je i znikł za rogiem najbliższego baraku. Za chwilę był już w jadłodajni, wmieszał się w tłum więźniów i zajął kolejkę po wieczorną zupę. W takich okolicznościach nie było mowy, aby strażnik lub funkcyjny mógł odnaleść uciekiniera. Chyba, że wydałby go Henryk, lub ktoś z brygady. Taka ewentualność była mało prawdopodobna.
W czasie wieczormej perewierki ukrył się w zewnętrznej ubikacji, na wszelki wypadek. W czasie tej obozowej rutyny nikt za nim nie szukał i nikt o niego nie pytał. Widocznie sprawa utknęła na Henryku, który na pewno wyrzekł się znajomości ze wspólnikiem rannej wyprawy. Może też dla jakiejś innej przyczyny, młodemu Polakowi nieznanej, sprawa ucieczki z wartowni poszła w zapomnienie.
Słowa Słuckiego okazały się świętą prawdą. Następnego dnia rano cała grupa polskiech więźniów przewidziana na wyjście z łagru została wezwana do kancelarii. Nazwisko Stanisława i sześćdziesięciu innych Polaków zostało wyczytane imiennie jako kandydatów na wolność.
Po zweryfikowaniu nazwisk byłych więźniów jeden z urzędników wręczył każdemu z nich dokumenty, dające im uprawnienia wolnego człowieka. W pół godziny później grupa Polaków z uśmiechem na twarzy wyszła nazewnątrz przez furtkę wartowni karnego łagru w Magadanie.
W pierwszym spacerze na wolności towarzyszył im inny urzędnik, który ostentacyjnie traktował ich jak ludzi jemu równych. Człowiek ten zaprowadził ich do bramy tranzytki, gdzie na nich czekał kocioł gorącej zupy z owsa i ryby oraz solidna porcja 600 gramów chleba. Wolność, chleb i zupa - wszystko co człowiek wypuszczony z łagru mógł sobie życzyć w pierwszy dzień po wyzwoleniu.
Przechodząc przez furtkę łagierną Stanisław nie wierzył sam sobie, że 10ty OŁP - obóz karny z tą chwilą odchodził z jego życia niczym nocny koszmar, niczym zjawa z okropnego snu. Jego myśl nie mogła się pogodzić z tym, że potworny świat niewoli, głodu i nędzy pozostawał za nim jako przykre i bolesne wspomnienie. Jego świadomość nie mogła uzmysłowić sobie faktu, że baraki, praca, strażnicy i wszelkie łagierne szykany już sż po zanim, a on jest poza ich zasięgiem.
Kiedy był już za bramą, spojrzał raz jeszcze do tyłu, aby się upewnić, że druty, wieżyczki i portret Stalina ze złośliwym uśmiechem są tż przeszłą zmorą, do której on już nigdy nie powróci. W jego nowej sytuacji nie było ułudy... Przed nim stał wolny świat, o innych warunkach życia i pełen nadzieji lepszego jutra.
Podczas tego krótkiego spojrzenia, przemówiła do niego myśl inna - myśl wolnego człowieka. Ale w jej pojęciu błąkała się obawa o tych, którzy pozostali w świecie kaźni. Z tym wiązało się życzenie, aby oni też wyszli z poza drutów w jak najbliższym czasie.
Po spożyciu zupy i chleba, Stanisław wyszedł na podwórko tranzytki. Przed nim stała otwarta naoścież brama bez strażników na wartowni i bez bojców, czekających na wyjście więźniów. Czy to sen czy prawda? Jak trudno jest pogodzić się z rzeczywistością nawet w jej pozytywnym sensie? Jak wolno przestawia się mentalność człowieka, kiedy los przyniesie mu upragnioną wolność?... Dla sprawdzenia swego statutu wolnego człowieka przeszedł się tam i z powrotem przez otwartą bramę... Nikt go nie zatrzymał i nikt go nie sprawdzał... Co za dziwne uczucie swobody ruchów...
Dla sprawdzenia nowo-nabytych przywilejów wolnego człowieka, wybrał się na pierwszą wycieczkę do miasta. Znowu nikt go nie zatrzymał i nikt nie kontrolował... Brama i droga stały przed nim otworem... Stały wolne i otwarte dla niego i dla wszystkim, którzy razem z nim przybyli na tranzytkę... Pozostawało tylko jedno pytanie - czy droga do portu i do świata nazewnątrz też była przed nimi wolna i otwarta?
W czasie pierwszego wolnego spaceru, Stanisław przypomniał sobie datę tak ważnego dla niego wydarzenia. Dzień 8go grudnia był świętem patronki jego rodzinnej miejscowości, Matki Boskiej Jazłowieckiej. Wtedy przypomniał sobie słowa matki, która modląc się przed Jej figurą, w dniu wybuchu wojny powierzyła trzech swoich synów pod Jej opiekę... Może dla innych był to zbieg okoliczności, ale dla niego był to cud, który spełnił się w czasie, kiedy znalazł się na dnie ludzkiej nędzy. Tylko prawdziwy cud mogł sprawić, że w dniu święta patronki jego miasta wyszedł z obozu śmierci, który dla wielu stał się miejscem wiecznego przeznaczenia.