Priisk - kopalnia złota "krasnyj oktiabr"

Krzysztof Szafran

wyprawa kołymska, 1991r

 Drogi dojazdowe do miejsc wydobycia złota wykonuje się tu bardzo prosto - w tajgę wjeżdżają ogromne spychacze i rozgarniają na boki rosnące drzewa i krzewy. Przez środek rozkopanego pasa ziemi trasę do jazdy wyznaczają koleiny zrobione przez ciężarówki. Odsłonięte podłoże, pod kołami przejeżdżających samochodów szybko zamienia się w jasnożółty kurz, który pokrywa kilkucentymetrową warstwą przydrożne krzewy i zwały połamanych konarów drzew.

 Po ponad godzinnej jeździe w górę i w dół wyboistą drogą, miedzy drzewami pojawiły się migające światła. Podjeżdżamy bliżej, na polanie stoi wysoki murowany garaż. W środku ktoś jeszcze pracuje. Sieriożka spytał o dalszą drogę - już nie daleko, pozostało około osiem km. Następne strome podjazdy i kamieniste koryta strumieni górskich. W każdej dolinie, nad strumieniem stoją maszyny kopiące i płuczące które przy światłach reflektorów pracują całą noc. Brygada, do której jedziemy, jest najbardziej wysuniętą na wschód.

 Kończy się droga, dalej jedziemy wyschniętym korytem rzeki omijając wysokie pryzmy przepłukanych otoczaków.

 - Jest odstojnik- zauważa Sieriożka, oznacza to, że powyżej niego powinien być priisk. Odstojnik, to staw odgrodzony nasypem od koryta strumienia, w którym mętna woda po procesie wypłukiwania złota oczyszcza się przez osiadanie mułu.

 Podjeżdżamy pod barak mieszkalny. Tutaj już śpią. Do odległego priisku nie podciągnięto linii elektrycznej, tak więc pracuje się tylko w dzień. Mamy pecha, ojciec Siergieja pojechał wczoraj do Siejmczanu po części zapasowe do pompy wodnej. Mycie złota z konieczności przerwano. Jedziemy jeszcze paręset metrów w górę strumienia. Pod kołami samochodu jest ziemia w której ukryte są maleńkie drobiny złotego pyłu. Zostajemy tu do rana. W dzień lepiej będę mógł obejżeć teren kopalni.

 Na priisku "krasnyj oktiabr" wydobywanie złota odbywa się tradycyjną metodą. Wykopany grunt z koryta rzeki płucze się w metalowych rynnach z sitami, które wyłapują drobiny złotego piasku. Jak zorganizowane jest wydobycie? Bardzo prosto. Brygada staratieli (kopaczy złota) dostaje działkę w korycie rzeki wytyczoną przez służby geodezyjne.

 Następnie spychaczami należy zgarnąć zewnętrzną warstwę gleby niszcząc krzewy i drzewa, które zdążyły wyrosnąć od czasu ostatniego przemywania sprzed 20 - 30 lat.. Kopacze złota zaczynają pracę wydobywczą od dołu wyznaczonej działki, przesiewają niższe warstwy gruntu przez tzw. "prompribor", przyrząd do zgrubnego oddzielania dużych kamieni. Tak przygotowana masa kierowana jest do rynien z siatkami i osadnikami.

 Do wypłukiwania złota służą działka wodne, które strumieniem wody o dużym ciśnieniu rozbijają twardą glinę zawierającą drobinki czystego złota. Na dnie w końcowej części płuczki umieszczona jest kaseta, w której zbiera się tzw. szlich - czarny, ciężki piasek zawierający 30-60% złota. Dalszą obróbkę otrzymanej rudy przeprowadza się w zakładzie wzbogacania ( gornoobogatitelnyj kombinat) GOK. Jeden raz w tygodniu do każdego priisku przyjeżdża opancerzona ciężarówka, która odbiera cenną zawartość kaset.

 Sezon wydobywczy trwa trzy- cztery miesiące w roku. Ludzie pracują na priiskach po kilkanaście godzin dziennie. Siedzą całymi godzinami za dźwigniami buldożerów, lub przy warczących monotonnie działkach wodnych. Musza się śpieszyć, aby zarobić na cały rok w krótkim letnim sezonie. Warunki mieszkaniowe są bardzo ubogie, w domku noclegowym, wagoniku, ustawionych jest ciasno kilka łóżek - prycz. We wnętrzu panuje zaduch przepoconych ciał. Na zewnątrz pod brezentowym daszkiem polowa kuchnia. Główny posiłek to chleb i konserwy. Na codzienne gotowanie nie ma czasu. Każdy z robotników kopaczy złota, wypoczywał będzie zimą. Młodzi mają nadzieję, zarobić dużo pieniędzy i wyjechać na "matierik" do europejskiej części. Starsi już wiedzą, że najdalej dojadą do Magadanu gdzie w hotelach i restauracjach przepiją cały zarobek w miesiąc lub dwa. Potem obdrapane "obszczijeżytie" w Srednikanie lub innym pasiołku do następnego sezonu.

 Około południa wracamy do trasy. W dzień dobrze widać jak bardzo zniszczony jest teren. Doliny strumieni wyglądają jak po kataklizmie, połamane powywracane drzewa, wykopy, jamy pryzmy kamieni, puste beczki po olejach porozrzucane w nieładzie, aż dziwne, że tak szczęśliwie przejechaliśmy tędy nocą.