Góra Krzyży pod Szawłami na Litwie
Na terenie Litwy, 12 kilometrów od miejscowości Szawle (Šiauliai), obok szosy na trasie Szawle - Ryga znajduje się niewielki pagórek. Jego wysokość sięga 10 metrów, zaś u podstawy zajmuje obszar 25 x 20 metrów. Niezwykłość tego wzniesienia polega na tym, że całą jego powierzchnię zajmują tysiące, głównie drewnianych krzyży, postawionych tutaj przez pielgrzymów z terenu całej Litwy, a nawet i zagranicy. Kiedy obserwuje się to miejsce z daleka, wrażenie jest niewielkie. Wystarczy jednak stanąć u stóp Góry Krzyży - bo tak to miejsce się nazywa - aby wkroczyć w inny świat. Człowiek nawet mało religijny jest w stanie doznać tu uniesień, o których dawno już zapomniał. Przede wszystkim czuć tu ogromną siłę wiary, można sobie tu przypomnieć czym jest prawdziwy Kościół.
Mimo, że pełno tu krzyży, brak jest skojarzeń z cmentarzem. Nie wiem na czym to polega, ale tak jest. Bardziej myśli się tutaj o żywych.
Historia Góry Krzyży sięga początku XIX wieku, czasów powstania listopadowego (1831 roku) oraz powstania styczniowego (1863 roku). Zanim jednak to miejsce przybrało dzisiejszy kształt miało już swoją historię. Oczywiście łatwo się domyśleć, że pagórek wznoszący się na równym terenie jest zapewne dziełem rąk ludzkich. Tak też jest w tym wypadku, Góra Krzyży jest jednym z 600 kurhanów zarejestrowanych na terytorium Litwy. W czasach średniowiecza wzniesiono ponoć na tym miejscu drewniany zameczek obronny, o którym wspomina się w liwońskich kronikach. Kawalerowie Mieczowi, których Litwini pobili w 1236 roku nazywali go Kulen ewentualnie Kula. W późniejszych czasach miejsce to straciło znaczenie i dopiero w XIX wieku na nowo wchodzi do historii.
Już od dawna Litwini, tak jak i inni katolicy, mieli zwyczaj stawiania drewnianych krzyży i kapliczek na rozstajach dróg, przy swoich domostwach, a także w miejscach, które należało uświęcić. W przeciwieństwie do innych krajów, litewskie krzyże i kapliczki są bardzo ozdobne. Często przyjmują bardzo skomplikowane kształty, pełne bogatych ornamentów. Tak jest i na Górze Krzyży.
Kiedy dokładnie zaczęto stawiać krzyże wotywne w tym miejscu, trudno powiedzieć. Pierwsza pisemna informacja na ten temat pochodzi z roku 1850. Wiadomo, że w tamtym czasie proces stawiania nowych, katolickich krzyży odbywał się już na znaczną skalę. W związku z tym rosyjskie władze, które już od końca XVIII wieku sprawowały władzę nad wschodnimi ziemiami I Rzeczypospolitej, wydały zakaz stawiania w tym miejscu nowych krzyży. Wiązało się to z procesem rusyfikacji, którego elementem była także walka z Kościołem katolickim. Oczywiście uparci Litwini nadal stawiali nowe krzyże wotywne, szczególnie w momentach tragicznych, takich jak na przykład czas represji po upadku powstania 1863 roku.
Tragicznym momentem w historii Góry Krzyży były lata komunizmu, kiedy Litwa została anektowana jako kolejna republika do Związku Radzieckiego. Była ona symbolem, który kłuł w oczy komunistycznych aparatczyków. Państwo radzieckie prowadziło przecież otwartą wojnę z Kościołem, góra zaś była zbyt wymownym symbolem przywiązania do tej wiary ludności Litwy. Sprawę zaczęły komplikować powroty Litwinów z zesłania . Wiele osób, które powróciły do swoich domów w podzięce za to, przynosiły tu swoje krzyże. Władzom było tego za wiele. Początkowo "nieznani sprawcy" kradli nowe krzyże. Jednak w miejsce jednego usuniętego, pojawiało się kilka nowych. Kiedy więc władze stwierdziły, że takie działanie jest mało skuteczne, przystąpiono do działań bardziej radykalnych. Na wiosnę 1961 roku przyjęto postanowienie o likwidacji wszystkich krzyży. Pod eskortą wojska, za pomocą buldożerów rozpoczęto totalna destrukcję. Drewniane krzyże pościnano, te metalowe wyrwano i wywieziono do składnic złomu. Całą akcję tłumaczono tym, że należy to miejsce przywrócić do historycznego kształtu, czyli miał to być znowu kurhan.
Mimo tych zniszczeń po kilkunastu latach góra zaczęła ponownie powracać do swojego dawnego kształtu. Pojawiły się pierwsze krzyże za nimi następne. Na początku lat 90. Naliczono ich tam co najmniej 15 tysięcy. Ich wielkość jest różna. Są ogromne, bardzo ozdobne a obok nich mniejsze skromniejsze. Co więcej, wielkich krzyżach oraz kilku drzewach tu stojących przyczepia się mniejsze oraz całkiem malutkie krzyżyki. Z czasem stworzono w naturalny sposób przedziwne kompozycje, których może pozazdrościć niejeden artysta.
Dzisiaj, w nowych czasach, bez problemu można tu przyjechać i podziwiać to fascynujące miejsce. Zachęcam wszystkich, którzy kiedyś zawitają w litewskie strony, aby skorzystali z tej możliwości i odwiedzili Górę Krzyży, a będąc już tam na miejscu wspomnieli o wszystkich ludziach, którzy kiedyś przynieśli tu swoje krzyże.
|
Część informacji zamieszczonych w tekście pochodzi z książki: Vilisu Puronas, Kriziu kalnas. Paslaptys legendos padavimai, Sauliai 1991.
