Architektura nadindywidualna

Jerzego Feinera

Na przykładzie wznoszonej w Los Angeles areny sportowej, sprawdzają się słowa Prof. Juliusza Żurawskiego, z Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, wyrażone wiele lat temu;

"Architektura przyszłości, to styl architektury nadindywidualnej"

Profesor uważał że zbiorowy wysiłek wielu twórców złoży się na powstawanie jednego wielkiego dzieła architektonicznego. W metodzie projektowania i realizacji obiektów architektonicznych ustala się najlepsze rozwiązania. Będą produkowane technologicznie i przemysłowo. Architektura stanie się rezultatem masowej fabrycznej produkcji.

Zarówno w projekcie jak i na placu budowy Areny wyraźnie to widać. Nawet nazwa zespołu ukrywa nazwiska twórców; "NBBJ Sport Entertaiment". Jest to wynik postępu technicznego i organizacyjnego. Za nim kryją się anonimowi ludzie. To oni wprowadzają zasadnicze zmiany w architekturze.
Na tym tle dla kontrastu, we współczesnej architekturze Los Angeles, powstają sporadyczne objawy skrajnego indywidualizmu w projektowaniu architektonicznym. Można by wymienić dzieła Franka Gherego, ale tego już nie przewidział Prof. Żurawski.

Natomiast fakt zaistnienia Areny w Los Angeles, ma wiele przesłanek. Są one najrozmaitszego gatunku, niezwykle ciekawe i pouczające. Dotyczą przedewszystkim operacji finansowych. Wykazują też zmiany w charakterze i sposobie życia człowieka epoki postmodernistycznej żyjącego w Ameryce. Jest on już w pełni wychowany i wykształcony na współczesnych mediach.

Igrzysk, igrzysk, igrzysk.

"Los Angeles Staples Center Arena", taka jest oficjalna nazwa. Jest przewidziana na gniazdo dla najbardziej znanych i ulubionych drużyn sportowych; Lakers, Clippers i Kings. Nie jest to tylko dzieło architektoniczne. Nie jest to tylko obiekt, zaspakajający starożytne żądania plebsu Rzymskiego. Z jego słynnym zawołaniem; "Chleba i Igrzysk".
Ale jest to obiekt wznoszony pod koniec wieku, kiedy ekonomia i gospodarka amerykańska znalazła się u szczytu rozwoju, niespotykanym w historii tego kraju. Jest to przedewszystkim obiekt wychodzący na przeciw żądaniom chwili. W społeczeństwie tym, podniety wizualne ciągle wzrastają. Jako wynik podnoszącego się standartu życiowego. Wymagania są bardzo silne i domagają się ciągle nowych najrozmaitszych wrażeń.
Miasta takie jak Los Angeles, czy Las Vegas, uważane są za; "Stolice Światowej Rozrywki". W rezultacie miasta te obciążone są masowym ruchem turystycznym, powodującym rozwój komunikacji i zapotrzebowaniem na miejsca hotelowe i żywieniowe.
Rada miasta, Los Angeles od dawna zamierzała wyjść na przeciw tym powszechnym żądaniom i zrealizować obiekt który łączył by zarówno sport, rozrywkę, kulturę i gastronomię. Wszystko pod jednym dachem, na najwyższym światowym poziomnie, obliczone na wymagania klienta 21 wieku.

Projekt architektoniczny.

Projekt zlecono renomowanej firmie specjalizującej się w budowie obiektów sportowych i rozrywkowych. Cechą charakterystyczną inwestorów amerykańskich jest dążność do współpracy z firmami projektowymi mającymi za sobą duże doświadczenie, w zakresie jednej specjalności. Jest więc dokładnie wiadomo co można od nich oczekiwać. Spodziewają się solidnych możliwie konwencjonalnych rozwiązań konstrukcyjnych, w których urzytkownik amerykański zawsze będzie się czuł jak u siebie w domu, obojętnie w jakim jest Stanie. Poszukiwania nowych form i rozwiązań architektonicznych ich nie interesują. Jednym z głównych zamierzeń jest strona ekonomiczna i praktyczna realizacji. Znalezienie możliwie tanich rozwiązań konstrukcyjnych jest silnym atutem przy uzyskaniu zleceń.

Firma "NBBJ" szczyci się zaprojektowaniem kilkunastu stadionów na terenie Stanów Zjednoczonych w takich miastach jak: San Francisco, Phoenix, Atlanta, Seattle i w wielu innych, a też w Japonii i Seulu.
Zasadniczymi filarami firmy są;
Michael Hallmark naczelny dyrektor,
Dan Meis, naczelny projektant
Ron Turner, naczelny dyrektor
Paul Becker, starszy projektant
Duncan Paterson, projektant
Firma zatrudnia około osiemdziesięciu architektów. Wyspecjalizowanych w różnych zagadnieniach. Znajduje się w centrum Los Angeles.
Jednym z filaroów tej firmy jest wychowanek Politechniki Krakowskiej, architekt, pan Jan Szupiński. Dzięki niemu uzyskałem znaczną część informacji na temat Areny. Tą drogą składam podziękowanie.

Lokalizacja, lokalizacja, lokalizacja.

Naczelna zasada każdej inwestycji, obojętnie od jej skali i wielkości, to lokalizacja. Decyduje ona o powodzeniu lub fiasku inwestycji. "Lokalizacja", najbardziej magiczne ze słów w biznessie amerykańskim. W przypadku Areny, trudno jest znaleść lepsze miejsce. Zlokalizowano ją w "Centrum Serca Los Angeles". Znajdzie się w pobliżu dwuch wielkich pawilonów wystawowych tzw; "Convention Centers". Odbywają się, w nich regularnie najrozmaitsze pokazy, od Salonów Samochodowych do Międzynarodowych Targów Sztuki. Teren znajdujący się w centrum miasta nastręczał szereg trudności między innymi, trzeba było przesunąć szereg kolektorów kanalizacyjnych aby poprowadzić fundamenty.
Po przez pawilony przewijaję się tysiące ludzi. Ta wielka fala ludzka musi mieć odpowiednik w ilościach miejsc na parkingu. Rownocześnie musi być zapewniony łatwy dostęp do obiektów. W tak dużych przestrzeniach, ważna jest informacja i orientacja każdego przybysza.
Pomimo starań władz miasta o wprowadzenie komunikacji publicznej, samochód jest ciągle podstawowym środkiem komunikacji. Powoduje wiele niedogodności i tak już bardzo przeciaążonemu komunikacyjnie centrum miasta.
Zespół tych obiektów znajduje się przy w splocie dwuch autostrad. Jest to jeden z głównych wielopoziomowych i wielo pasmowych węzłów komunikacyjnych Los Angeles. Jedna autostrada prowadzi do portu, a druga do miasta Santa Monika. Już nie długo nad węzłem pojawi się gigantyczna wieża z nazwiskami głównych sponsorów "Areny". Nie tylko aby uhonorować sponsorów, ale utwalić w pamięci nazwy prowadzonych firm i podkreślić rzetelność interesów.
W obiekcie tym przewidziane są różne imprezy. Arena jest specjalnie przygotowana do wystawiania widowisk. Mogą to być pokazy artystyczne takie jak; balet, tańce na lodzie, koncerty rozmaitego typu "żywe obrazy" , festiwale, przedstawienia na wielką skalę, wielkie bale, uroczystości z okazji przyznawania filmowcom "Oskarów", pokazy cyrkowe i wiele innych.. Około 230 dni w roku będzie wypełnione ważnymi wydarzeniami. Nad stadionem zostanie zawieszony wielki monitor informacyjny. W mega - powiększeniu, będzie podawał szczegóły z przebiegu akcji co do sekundy.

Cuda markietingu.

Sponsorowanie sportu, ma za sobą długą tradycję. W czasach przedindustrialnych sponorzy w efekcie popierania sportu, byli honorowani gratisowymi biletami na imprezy sportowe lub drobnymi upominkami. Jakże to brzmi zabawnie w dzisiejszych czasach, przy milionowych fortunach które zbierają dzisiaj sponsorzy pracujący w tzw; "biznesie sportowym".
Nowoczesny markieting, przy okazji imprez gromadzi sponsorów, ludzi niezwykle aktywnych. Pomaga im rozładować, energię w różnych kierunkach. W trakcie spodkań wszysko można kupić, sprzedać czy zareklamować. Można pełną informację otrzymać z wydrukiem z komputera.

Sport i pieniądze.

Poza wyżej przedstawionymi celami najważniejszym jest mistrzowskie dzieło organizacji finansowej. Gdzie gracze i ich właściciele rozgrywają na arenie dramat; glorii, chwały, uniesień, klęsk i zwycięstw, przy jednoczesnym przelewie pieniędzy z jednego banku do drugiego.

Wielki sport to epickie wydarzenie wieku. Pochłania i hipnotyzyje całkowicie uwagę mediów. Paraliżuje podnieconą amerykańską publiczność. W pewnych sytuacjach ogarnia całą ludzkość globu. Na arenach toczy się walka indywidualnych graczy o uzyskanie sławy i nieśmiertelności. Głównym celem jest wyłonienie bohatera zespołu i umieszczenie na piedestale w "Świątyni Chwały". Jest to walka o miejsce w historii. Heroiczne dziedzictwo sportu przekazane przez tradycję antyku i rozwijane przez judaistyczno - chrześcijańską kulturę, weszło do współczesności z zakonspirowanymi ekonomiczno finansowymi spekulacjami. One decydują o możliwości realizacji tego projektu. Jest ich kilka i warto je omówić.

Fascynacja ogromnych rzesz ludzkich zawodami sportowymi i uczestniczenie w nich jest rzeczą powszechnie znaną od wieków. Jest to też radość przebywania w dużych grupach ludzkich i dzielenie wrażeń. Okazja do wyrażenia uczuć i opini. Stara dążność w naturze człowieka o charakterze psychologicznym, przedstawicieli grupy "Homo Sapiens".
Dla tych celów budowano amfiteatry, stadiony antyczne czy barokowe teatry. Teatr był miejscem spodkań, wymiany grzeczności, miejscem do prowadzenia interesów, intryg, wzajemnych obserwaji, politycznych zamierzeń, miejscem segregacji klasowych. Loże dla bogatych, parter dla plebsu. Indywidualne oglądanie telewizji, powoduje że ludzie chcą przebywać od czasu do czasu w dużych zbiorowiskach.

Loże czy "Suite".

W amfiteatrze antycznym, na stadionie rzymskim czy barokowym teatrze można doszukiwać się, modelu tych samych zachowań ludzkich. Nowo wznoszona Arena to takie samo, miejsce spotkań i kontaktów między ludzkich. To też centrum skupiające bogaty świat interesu.
Tworzy się nowy model architektoniczny. Do amfiteatralnego układu stadionu, zostają wprowadzone trzy piętrowe kręgi, jeden nad drugim, luksusowych lóż. Są to wygodne kabiny, małe apartamenty tzw; "Suite". Z "Suit" jest doskonała widoczność na boisko. Suity zabezpieczają intymność przebywających w nich widzów. Suite należą do prywatnych właścicieli. Ceny suit dochodzą do niebagatelnych sum. Jest to wkład do realizacji inwestycji. Cena takiej placówki może przekroczyć wartość luksusowej willi. Jest to bardzo prestiżowe miejsce. Może też spełniać rolę urzędu dostępnego 24 godziny na dobę, z uwagi na prowadzenie interesów w różnych częściach globu, o różnym układzie dobowym. Miejsce do przyjmowania interesantów, gości, przyjaciół, odbywania nieformalnych konferencji w mniej oficjalnej atmosferze, podejmowania członków rodziny. Dzięki posiadaniu suity można honorować różne osobistości po przez wysyłanie zaproszeń na specjalne atrakcyjne imprezy, a tym samym zjednywać przyjaciół..
Posiadanie takiej reprezentacyjnej placówki świadczy o doskonałym stanie finansowym i sukcesie życiowym właściciela. Jest to mały świat wielkiego biznesu. Stanowi jedno ze źródeł finansujących inwestycje. Suite na trzech poziomach mają niezależne powiązania windami z parkingami. Są pod szczególną ochroną. Mają pełny serwis zarówno informacyjny jak i restauracyjny. Mogą być wyposażone w luksusowe meble, dzieła sztuki i monitory informacyjne. Mogą być zabezpieczone szybami przeciw pancernymi. Wszystkie jużz zostały wykupione.

W obiekcie znajdzie się:

20 tysięcy miejsc dla widzów koszykówki.
19 tysięcy miejsc dla widzów hockeya
160 luksusowych suit
2500 miejsc klubowych.

Bandery reklamowe.

Dalszym powaznym zrodlem dofinansowania, jest prawo do reklamy na bandierach otaczajacych boisko. Ceny za taka mozliwosc dochodza do milionow dolarow. Fakt ze na ekranie telewizynym na zapleczu ukazuje sie reklama "Coca-coli" jest sowicie opłacony i przyczynia sie do powstania inwestycji.
Staples Center Los Angeles, plasuje się na pierwszym miejscu, z prawem reklamy banderowej na dwadzieścia lat. Na ten cel przeznacza sto miliomow dolarów. Jest to firma produkujaca i sprzedajaca przedmioty wyposazenia biurowego, od ołowka do mebli biurowych.
Około piędziesieciu wielkich koncernów walczy o prawo reklamy banderowej.
Miasto też przeznacza cześć funduszy z nadzieją że zwrócą się zwielokrotnione. Dochodza do tego jeszcze rożne dotacje z firm, które z kolei odciągną sobie poważne sumy od podatków. Dzieki czemu, maszyna finansowa została wprowadzona w ruch, nabiera coraz silniejszych obrótow.

Restauracje.

Każdy obiekt o charakterze publicznym, jaki powstaje, z reguły zostaje wyposażony w najrozmaitsze rodzaje miejsc w których można otrzymac posiłek. Miejsca sa podzielone na kategorie. Siedzenie na widowni amfiteatru, okresla kategorie restauracji.
Arena otrzymuje, ekskluzywne restauracje w klubach sportowych. Maja one nakarmić wybredne gusta bogatych smakoszy. Restauracje obsługują też "suity". Arena otrzymuje równoczesnie popularne miejsca szybkiego żywienia. Obliczone są na ogromne masy ludzkie. Jak wszedzie w Ameryce na każdym kroku znajdują się niezliczone ilości automatów oferujacych napoje czy posiłki. Urządzenia żywieniowe są niezwykle dochodowe. Wszystkim punktom żywnościowym, dyskretnie towarzyszą wygodne toalety.

Konstrukcja.

Caly obiekt jest przykryty gigantycznym "wrzecionem". Jest to rodzaj strukturalnej belki o typie przestrzennego wiezara kratownicowego. Wrzeciono przykrywa najkrotsza rozpietosc. Jest wyraznie widoczne na dachu prezentowanego modelu./ Patrz; Widok z gory modelu./ Od przestrzennego wiezara kratownicowego, rozchodza sie pomiejsze wiezary kratownicowe o roznych dlugosciach. Wiezary te sa oparte na "wrzecionie", z jednej strony , z drugiej strony na belce wiencowej. Belka wiencowa zamyka koliscie system przykrycia. Opiera sie on, na kolumnach i tarczownicach . Kolumny i tarczownice pracuja niezaleznie od systemu wiezarow.
Sciane zewnetrzna Areny stanowi "konstrukcja mieszana". Jest to polaczenie kolumn z tarczownicami z lanego zbrojonego betonu. Przekroj kolumn otaczajacych arene dochodzi do jednego metra. Zwazywszy solidne zbrojenie, mozna sobie latwo wyobrazic, jakiego typu trzesienia ziemi, kolumna moze przetrzymac. Zarowno kolumny jak i sciany tarczownicowe spoczywaja na tradycyjnych stopach fundamentowych, powiazanych lawa fundamentowa. Cala "misa amfiteatralna" jest wykonana z betonu prefabrykowanego i podparta kolumnami.
Owalny budynek flankujacy calosc, zawiera czesc administracyjno - biurowa. Ma typowa konstrukcje szkieletowa i fundamenty na palach.

Nalezy pamietac, ze obiekt jest wznoszony na terenie nawiedzanym przez silne trzesienia ziemi.W zwiazku z tym, ustawodawstwo budowlanne stawia wysokie wymagania co do bezpieczenstwa obiektu i znajdujacych sie w nim ludzi. W wypadku Areny wszystkim elementom konstrukcyjnym nadano szczegolne potezne wymiary. Maja dac wysokie wspolczynniki bezpieczenstwa.
Analizujac metode konstrukcyjna, nalezy stwierdzic ze w gruncie rzeczy jest ona bardzo tradycyjna. Jedynie "wrzeciono" stanowi pewien rodzaj nowatorstwa w rozwoju budownictwa tego typu.

Nad Arena praca wre. W nocy robotnicy pracuja w swietle reflektorow. Jest jasno jak w dzien. Obiekt ma kilka terminow do jego ukonczenia. Pierwszego Maja na miejscu maja stanac juz wszystkie kolumny.Pierwszego Czerwca calosc ma byc przykryta dachem. W Pazdzierniku zostanie otwarta restauracja i bedzie wydany banket dla uczenia oddania obiektu do urzytku.

Opis Rysunkow.

1. / Plan Sytuacyjny. Arena pokazana w gornym rogu.
2. / Poziom glowny boiska, /Areny przedstawieniowej, sceny/.
Przyziemnie, wraz z zapleczem technicznym i scenicznym.
3. / Glowny poziom wejsciowy, halle,kasy, stoiska reklamowe, punkty informacyjne, klatki schodowe, windy i toalety. W prawym dolnym rogu czesc administracyjna i telewizyjna.
4. /Poziom Pierwszej "Suity", wraz z restauracjami.
5. /Poziom Drugiej "Suity", restauracje drugiego poziomu i pomieszczenia klubowe.
6. /Poziom Trzeciej "Suity", wglady w dolne poziomy.
7. /Poziom drugiego Amfiteatru.
8. /Poziom calosci.
9. / Przekroj poprzez "Wrzeciono"
10. / Przekroj poprzeczny.

Podpisy pod slidy;

1. / Widok z lotu ptaka na calosc. Konstrukcyjne "Wrzeciono" rysuje sie nad Arena. Fotografia z modelu..
2. / Widok na glowne wejscie od strony miasta.
Fotografia z modelu.
3. / Glowne wejscie od strony autostrady.
Fotografia z modelu.
4. / Widok boczny od strony pawilonowa.
Fotografia z modelu.
5. / Wnetrze "Suity", widok na loze , w glebi widok halli i glowny monitor.
Prezentacja komputerowa.
6. / Wnetrze "Suity" z widokiem na wejscie, monitory i czesc klubowo-wypoczynkowa.
Prezentacja komputerowa.
7. / Widok boczny obiektu. Na pierwszym planie rysuje sie budynek administrzcyjno telewizyjny.
Fotografia z modelu.
8. / Widok wnetrza czesci klubowej.
Prezentacja komputerowa.
9. / Widok wnetrza restauracji.
Prezentacja komputerowa.

Bibliografia

Rosenfeld JILL ; Show time for Arena Builders, Los Angeles Business Journal; 7/27/98
Elliot H.;Site, Cost and Expectation Are on Rise. Los Angeles Times; 9/29/98
Fine H. & Taub D.; L.A. Arena Deal Getting Sweeter For Developers. Los Angeles Business Journal; 5/4/98
Hall M.:A New Arena For Los Angeles. L'Arca, issue 127, June 1998
Hall M. : On The Boards, NBBJ Projects; Reebok Headquarters & LG Seoul Dome, Architecture, June 1999
Johnson G.; Staples Center Nails Down Some Big League Sponsors. Los Angeles Times: 10/15/98

Material illustracyjny; NBBJ Sports and Entertainment.